Zapis zwykły a zapis windykacyjny – podstawowe różnice

Klienci kancelarii notarialnych często zadają pytanie – czym właściwie różnią się dwie wspomniane w tytule instytucje prawne?
Wbrew, często mylnemu mniemaniu, instytucje te różnią się od siebie w sposób znaczny. Obszerność zagadnień wyjaśniających te odmienności jest na tyle duża, że w niniejszym artykule postanowiono omówić jedną z nich, dla testatorów wydawać by się mogło dość istotną – to jest moment i sposób nabycia przedmiotu zapisu.
Możliwość przekazania majątku drogą zapisu windykacyjnego pojawiła się na skutek wejścia w życie ustawy zmieniającej kodeks cywilny z 18 marca 2011 r. (Dz.U. z 2011 r. Nr 85, poz.458), to jest z dniem 23 października 2011 roku. Zgodnie z treścią art. 9811 Kodeksu cywilnego spadkodawca może postanowić, iż wskazany w testamencie spadkobierca nabędzie z chwilą otwarcia spadku określony przez spadkodawcę przedmiot. Oznacza to, iż do „przejścia” na spadkobiercę prawa własności lub innego prawa majątkowego nie jest potrzebna żadna czynność prawna, dzieje się to niejako automatycznie, a momentem przejścia praw jest chwila śmierci spadkodawcy. Zapisobierca, od chwili powzięcia informacji o tytule powołania do zapisu, ma 6 miesięcy na to, by zapis ten odrzucić (bądź przyjąć). Jeśli termin ten upłynie przyjmuje się, że przyjęto przedmiot zapisu. Fakt nabycia przedmiotu przez zapisobiercę potwierdza stwierdzenie nabycia przedmiotu windykacyjnego, które ma charaktery deklaratoryjny (potwierdzający) i jest elementem albo postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzanego przez notariusza. Trzeba podkreślić, że zapisobierca ma samodzielną legitymację czynną do wniesienia wniosku o stwierdzenie nabycia przedmiotu windykacyjnego, jednak nie dzieje się to nigdy w oderwaniu od stwierdzenia faktu samego dziedziczenia, choć odpowiednio do przepisów to regulujących.
Inaczej wygląda nabycie przedmiotu zapisu przekazanego w formie zapisu zwykłego. W tym przypadku do przejścia prawa na zapisobiercę konieczne jest wykonanie zapisu przez spadkobiercę do tego zobowiązanego – czyli jego przeniesienie w drodze czynności prawnej. Zatem brak tu elementu „automatyzmu” nabycia prawa z chwilą śmierci spadkobiercy. O wykonanie zapisu zwykłego jego beneficjent może wnosić z chwilą ogłoszenia testamentu – od tego dnia biegnie pięcioletni termin przedawnienia roszczenia o wykonanie zapisu. Zadośćuczynienie prawu zapisobiercy zapisu zwykłego jest więc chronione prawem, ale w praktyce przysparzać może więcej problemów, jak i zwyczajnie trwać może dłużej niż w przypadku zapisu windykacyjnego.
Te okoliczności często wpływają na decyzję testatorów. Sam jednak moment powstania skutku rozporządzającego zapisów zwykłych i windykacyjnych to nie jedyna kwestia, jaką spadkodawcy powinni brać pod uwagę. To także, m.in., katalog przedmiotów mogących być przedmiotem zapisów windykacyjnych, sama forma testamentu (do ustanowienia zapisu windykacyjnego niezbędna jest forma notarialna testamentu), czy różnice w dowolności zastosowania w obu tych instytucjach warunku lub terminu  (w przypadku zapisu windykacyjnego uznawane są za bezskuteczne, a w pewnych przypadkach mogą skutkować nawet nieważnością powołania spadkobiercy). Te kwestie będą przedmiotem dalszych opracowań podjętego tematu.

Jeśli masz jakieś pytania bądź wątpliwości –  napisz do nas bądź umów się na spotkanie z notariuszem.