Nowe zasady przyjęcia spadku

W dniu 18 października 2015 roku weszła w życie ustawa zmieniająca Kodeks cywilny – w zakresie skutków niezłożenia w ustawowym, 6-miesięcznym terminie, oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
Art. 1015 Kodeksy cywilnego stanowi, iż spadkobierca w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania, może złożyć oświadczenie odrzuceniu bądź przyjęciu spadku. Oświadczenie to, stosownie do treści art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego, składa się przed notariuszem, przed sądem spadku – w toku postępowania spadkowego lub przed sądem, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Sąd lub notariusz przesyłają złożone oświadczenia do właściwego sądu spadku. Odrzucenie spadku powoduje, iż spadkobierca złożywszy takie oświadczenie zostaje wyłączony od dziedziczenia, a przypadający mu udział w masie spadkowej przypada kolejnym spadkobiercom (w większości przypadków – zstępnym). Przyjąć spadek z kolei można wprost – co oznacza, że za dziedziczone długi spadkobierca odpowiada w całej ich wysokości, całym swym majątkiem, bądź z dobrodziejstwem inwentarza – czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi całym majątkiem, ale jedynie do wartości ustalonego inwentarza.
Jeśli jednak spadkobierca pozostawał przez wspomniane 6 miesięcy bierny, to jest nie składał oświadczenia ani o przyjęciu ani o odrzuceniu spadku – przyjmował, zgodnie z przepisami, spadek wprost (poza osobami, niemającymi pełnej zdolności do czynności prawnych – np. małoletnie dzieci, osobami, co do których istnieje podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia bądź osobami prawnymi, które z mocy ustawy przyjmowały w takiej sytuacji spadek z dobrodziejstwem inwentarza). W przypadku spadków otwartych po dniu 18 października 2015 roku, niezłożenie przez spadkobiercę oświadczenia w terminie skutkuje już nie przyjęciem prostym spadku, ale przyjęciem go z ograniczeniem odpowiedzialności za długi – do wartości ustalonego inwentarza właśnie. Jest to rozwiązanie zdecydowanie korzystniejsze, z punktu widzenia samych zainteresowanych, czyli spadkobierców. Dodatkowo nowela prowadziła, obok wcześniej funkcjonującego spisu inwentarza dokonywanego na polecenie sądu, możliwość sporządzenia przez samych spadkobierców – wykazu inwentarza. Wykaz taki składa się przed sądem (sądem spadku lub w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego wykaz) lub przed notariuszem (wtedy zostaje on objęty protokołem); może on zostać złożony wspólnie przez więcej niż jednego spadkobiercę, zapisobiercę windykacyjnego lub wykonawcę testamentu. Oczywiście wykaz taki powinien być sporządzony z należytą starannością i uwzględniać wszystkie przedmioty wchodzące w skład spadku, wraz z podaniem ich wartości. Wykaz taki podlega uzupełnieniu, gdy okaże się, że nie uwzględniono w nim wszystkich przedmiotów.
Niezależnie od powyższego, na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu lub wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy – sąd spadku wydaje postanowienie o sporządzeniu spisu inwentarza, zgodnie z regulacją Kodeksu postępowania cywilnego. Spis taki dokonywany jest przez właściwego komornika.

Wzór spisu inwentarza określa Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie określenia wzoru wykazu inwentarza oraz sposobu udostępniania druków tego wzoru – dostępne w Internetowym Systemie Aktów Prawnych – tutaj odnośnik.