Umowa majątkowa małżeńska

Na mocy przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie (bądź przyszli małżonkowie) mogą, na mocy postanowień umownych, zrezygnować całkowicie z domyślnej majątkowej wspólności ustawowej bądź ją zmodyfikować. I tak, ustawodawca przewidział umowy majątkowe małżeńskie:
– rozszerzające wspólność ustawową,
– ograniczające wspólność ustawową,
– znoszące wspólność ustawową (wprowadzająca rozdzielność majątkowa), wśród których rozróżniamy dodatkowo umowy wprowadzające rozdzielność i umowy wprowadzające rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstają, z mocy prawa, trzy masy majątkowe: majątki osobiste małżonków (czyli zgromadzone przed zawarciem małżeństwa rzeczy i prawa, a także składniki nabyte w trakcie trwania małżeństwa, wymienione przez ustawę, m.in. nabyte tytułem darowizny lub spadku) oraz majątek wspólny, objęty wspólnością ustawową, „niepodzielną” (generalnie – przedmioty nabyte w trakcie trwania małżeństwa, m.in. wynagrodzenia za pracę, dochody z działalności zarobkowej). Małżonkowie mogą jednak, na mocy umowy majątkowej, wspólność ustawową rozszerzyć – i objąć nią także składniki ich majątków osobistych (z pewnymi wyłączeniami) bądź ograniczyć (wyłączyć ze wspólności te składniki, które na mocy ustawy są wspólne, jednak z pewnymi ograniczeniami).
Umowa majątkowa wprowadzająca rozdzielność majątkową wyłącza całkowicie ustawową wspólność. Z chwilą zawarcia umowy małżonkowie nabywają rzeczy i prawa do swoich majątków i swobodnie nimi dysponują, a to, co kiedyś było wspólnością ustawową objęte, z chwilą zawarcia umowy staje się wspólnością w częściach ułamkowych (w domyślnej wysokości po połowie).
Postanowienie (opcjonalne) o wyrównaniu dorobków, umożliwia, po ustaniu rozdzielności, małżonkowi, który zgromadził mniejszy majątek – żądania jego wyrównania do dorobku współmałżonka, poprzez zapłatę lub przeniesienie na niego praw.
Zawarta przez małżonków umowa może być w każdym momencie rozwiązana – co oznacza powrót do ustawowego uregulowania stosunków majątkowych małżonków, od momentu rozwiązania umowy.
Umowę majątkową małżeńską można zawszeć zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem. Wymaganą dla ważności formą jest akt notarialny. O fakcie zawarcia umowy małżonkowie każdorazowo muszą informować swoich kontrahentów, w przeciwnym wypadku jej postanowienia nie będą dla nich wiążące.