Umowa darowizny

Umowa darowizny zawierana jest przy konsensusie stron, uzasadnieniem jej zawarcia jest causa donandi – chęć dokonania przysporzenia, ma ona charakter nieodpłatny i jednostronnie zobowiązujący (co oznacza, że tylko na darczyńcy ciąży obowiązek określonego działania; jednakże, pomimo braku zobowiązania obdarowanego, ustawa przewiduje sytuacje, w których oczekuje się od obdarowanego zachowań mających na względzie dobro darczyńcy, czy też uzasadniające reakcję na niezgodne z zasadami współżycia społecznego zachowanie obdarowanego).
Oświadczenie darczyńcy musi być złożone w formie aktu notarialnego, jednakże umowa zawarta bez zachowania tej formy jest ważna, o ile przyrzeczone świadczenie zostało już wykonane. Jednakże zasada ta nie dotyczy umów, dla których ważności przepisy szczególne wymagają zachowania określonej formy dla oświadczeń obu stron – a takimi są między innymi umowy darowizn nieruchomości, praw użytkowania wieczystego i spółdzielczych własnościowych praw do lokali.
Darczyńca jest zobowiązany względem obdarowanego do bezpłatnego świadczenia na jego rzecz, kosztem swojego majątku. Obdarowany zaś nabywa jedynie uprawnienie – do żądania wykonania umowy. Wbrew przekonaniu niektórych Klientów Kancelarii, obdarowany nie jest „zobowiązany do należytego zachowania i wdzięczności”. Choć, oczywiście, jego zachowanie nie jest zupełnie obojętne dla samej czynności, z racji na choćby możliwość odwołania darowizny z racji na rażącą niewdzięczność obdarowanego względem darczyńcy, o czym kilka słów w dalszej części.
Darczyńca dokonując darowizny może nałożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem (polecenie – np. „polecam Ci, abyś raz w roku odwiedzał grób matki”) i, o ile sam wykonał swoje zobowiązanie, może żądać wypełnienia polecenia, chyba że ma ono na celu jedynie korzyść obdarowanego. W szczególnych przypadkach obdarowany może odmówić wykonania polecenia. Po śmierci darczyńcy, jego spadkobiercy mogą żądać wypełnienia polecenia, a gdyby miało to uczynić zadość interesowi społecznemu – może tego żądać także właściwy organ państwowy.
Przejście prawa zbywanego na podstawie umowy darowizny następuje z chwilą zawarcia umowy, chyba że strony postanowią inaczej bądź przepis szczególny tak stanowi. Darowiznę uważa się za wykonaną, gdy nastąpi przejście prawa na obdarowanego i gdy przedmiot umowy zostanie mu wydany.
Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo uniemożliwi wykonanie przez niego ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych. Odwołanie darowizny już wykonanej z kolei jest możliwe w sytuacji, gdy obdarowany wykaże się rażącą niewdzięcznością wobec darczyńcy, czyli jego zachowanie pogwałci powszechnie przyjęte zasady moralne i standardy zachowań typowe dla takich relacji. Jednakże, jeśli darczyńca obdarowanemu przebaczył, odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności nie jest możliwe. Oświadczenie o odwołaniu darowizny musi być złożone na piśmie, w terminie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o zachowaniu obdarowanego. Obdarowany, który zapozna się z treścią oświadczenia o odwołaniu, ma obowiązek zwrócić rzecz (co w przypadku nieruchomości, praw użytkowania wieczystego i spółdzielczych własnościowych praw do lokali wiąże się z obowiązkiem złożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego).
Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak wypełnić swój obowiązek także poprzez zwrócenie darczyńcy wartości wzbogacenia.
Darowizny podlegają opodatkowaniu podatkiem od darowizn (podatkiem od spadków i darowizn). Podatnikiem jest obdarowany, a podatek, w odpowiedniej stawce, pobierany jest przy uwzględnieniu wartości przysporzenia. Warto zaznaczyć, że zgodnie z obowiązującą ustawą o tym podatku, krąg najbliższych osób (małżonkowie, zstępni, wstępni, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha, a także przysposabiający oraz przysposobieni i ich zstępni) zwolniony jest z obowiązku ponoszenia podatku od darowizn, pod warunkiem dokonania zgłoszenia zawarcia takich umów w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (czyli w większości przypadków – od dnia zawarcia umowy darowizny). Co warte podkreślenia, Notariusz jest płatnikiem podatku dokonanej w formie aktu notarialnego – i pobiera podatek w należytej wysokości oraz dokonuje zgłoszenia dokonanej darowizny poprzez przesłanie naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego wypisu takiego aktu notarialnego.
Jeśli przedmiotem darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego jest prawo ujawnione w księdze wieczystej bądź podlegające ujawnieniu w księdze wieczystej, Notariusz pobierze właściwą opłatę sądową i prześle wypis aktu notarialnego do właściwego sądu wieczystoksięgowego.