Testament

Przyszły spadkodawca może rozrządzić swoim majątkiem na wypadek śmierci, wyłączając w tym zakresie (w całości bądź częściowo) ustawowy porządek dziedziczenia. W szczególności – może do spadku powołać swojego spadkobiercę (bądź kilku z nich) przeznaczając mu cały swój majątek bądź jego część, a nawet – konkretną rzecz. By jednak takie rozrządzenie było skuteczne, forma i treść testamentu muszą być zgodne z wytycznymi, jakie reguluje ustawa.
Po pierwsze – testament może sporządzić tylko jedna osoba, tzn. nie można napisać testamentu wspólnie z np. małżonkiem, nawet jeśli wola testatorów jest taka sama. Taki testament byłby z mocy prawa nieważny. Po drugie – zależnie od tego, w jakich okolicznościach testament jest sporządzany i jaka miałaby być jego treść – Kodeks cywilny rozróżnia testamenty:
zwykłe – własnoręczny (holograficzny), notarialny (w formie aktu notarialnego) i allograficzny („urzędowy”)
szczególne – ustny, podróżny i wojskowy.
Testament własnoręczny dla swojej skuteczności wymaga sporządzenia go w całości w formie pisemnej – pismem ręcznym, zaopatrzenia go datą jego sporządzenia oraz podpisem testatora. W swojej treści może zawierać wszystkie dopuszczalne prawem postanowienia – oprócz zapisu windykacyjnego (testament z zapisem windykacyjnym musi być sporządzony w formie aktu notarialnego). Może zatem zawierać m.in. powołanie spadkobiercy, tak do całości jak i do części spadku, podstawienie (czyli wskazanie spadkobiercy, który dziedziczyłby w sytuacji, w której „pierwszy” z powołanych nie może lub nie chce dziedziczyć), zapis zwykły (więcej o zapisie zwykłym i windykacyjnym znajdziesz tutaj), polecenie – czyli zobowiązanie spadkobiercy do określonego działania lub zaniechania, nie czyniące nikogo wierzycielem, wydziedziczenie – czyli pozbawienie prawa do zachowku z racji na ważne wymienione przepisami Kodeksu cywilnego powody) czy wskazanie wykonawcy testamentu. Często od Klientów pada pytanie, czy „ważność” testamentu własnoręcznego jest taka sama jak testamentu w formie aktu notarialnego – oczywiście tak. Forma aktu notarialnego, jak już wspomniano wcześniej, wymagana jest tylko, gdy spadkodawca chce przeznaczyć poszczególne składniki swojego majątku tytułem zapisu windykacyjnego.
Co istotne – testament można w każdej chwili odwołać – poprzez zniszczenie go bądź poprzez sporządzenie nowego (z zaznaczeniem, że poprzedni odwołuje) bądź poprzez dokonanie zmian, z których wynika wola odwołania poprzedniego testamentu. Jeśli spadkodawca sporządzi nowy testament, ale nie zawsze w nim wyraźnej woli odwołania poprzednich, ulegną odwołaniu tylko te postanowienia, które nie dają się pogodzić z treścią nowego testamentu.
Testament allograficzny to testament sporządzany w obecności dwóch świadków wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia oraz podpisami osób biorących udział w jego sporządzeniu. Co ważne, takiego testamentu nie mogą sporządzić osoby głuche.
Testament ustny sporządza się, gdy zachodzi obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli okoliczności nie pozwalają na sporządzenie testamentu zwykłego. Spadkodawca swoją wolę oświadcza ustnie w obecności dwóch świadków. Treść tego testamentu stwierdza się następnie pismem bądź na drodze zeznań składanych przed sądem.
Testament podróżny i wojskowy to testamenty sporządzane w szczególnych okolicznościach, a przybierają formę oświadczenia ustnego składanego w obecności określonych osób.