Bankowy tytuł egzekucyjny niezgodny z Konstytucją

Wystawianie przez banki bankowych tytułów egzekucyjnych (zwane też BTE) narusza zasadę równego traktowania podmiotów wobec prawa, chronioną przez polską ustawę zasadniczą – stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 kwietnia 2015 r. (sygnatura akt P 45/12). Przepisy art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, utracą moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 2016 r.

Zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 Prawa bankowego banki mogą wystawiać BTE na podstawie swoich ksiąg lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych, w formie i o treści określonej ust. 2 przywołanego artykułu. Po nadaniu przez sąd klauzuli wykonalności BTE może być podstawą prowadzenia egzekucji. Sąd nadający klauzulę nie bada jednak merytorycznej zasadności tytułu, a jedynie jego elementy formalne. W ten sposób pomija się merytoryczne rozpoznanie sprawy, które daje dłużnikowi możliwość wniesienia zarzutów i uniknąć nadania klauzuli wykonalności, a co za tym idzie – postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy bankowemu tytułowi egzekucyjnemu nadana jest klauzula wykonalności, jedyne, co może zrobić dłużnik, to wytoczyć powództwo przeciwegzekucyjne, na podstawie ar. 840 Kodeksu postępowania cywilnego, co nie wiąże się wcale z automatycznym wstrzymaniem egzekucji. Nadto jest to postępowanie kosztowne i o tyle utrudnione, iż cały ciężar dowodu ciąży na powodzie.

Takie ukształtowanie sytuacji prawnej dłużnika banku, w ocenie Trybunału, narusza zasadę równego traktowania, nadając w tej relacji bankowi nader uprzywilejowaną pozycję. Jest ona nieadekwatnie korzystna także w porównaniu banków z innymi wierzycielami oraz w stosunkach  między dłużnikami banków i dłużnikami innych podmiotów, jako że banki, będące w zdecydowanej większości podmiotami sektora prywatnego, zaangażowanymi w stosunku prywatnoprawne, nie powinny korzystać z przywilejów uzasadnionych jedynie interesem publicznym. Cytując komunikat do wyroku: „(…) bycia sędzią we własnej sprawie – nie uzasadnia status banków, będących (z nielicznymi wyjątkami) prywatnymi przedsiębiorcami, działającymi w celu osiągnięcia zysku, chociaż Trybunał Konstytucyjny nie neguje szczególnej roli banków w gospodarce. (…) Nie uzasadnia tego również przywoływany w postępowaniu charakter banków jako instytucji zaufania publicznego.”

Wyrok udostępniony jest na oficjalnej witrynie internetowej Trybunału Konstytucyjnego.